गाउँघरमा बिकासले गतिलिएपनि गण्डकीमा बसाँईसराँइ रोकिएन, पोखरामा जनसंख्या बढ्यो

गाउँघरमा भौतिक बिकास क्रमश बढ्ेपनि पछिल्लो समय गण्डकी प्रदेशमा बसाइ सराई चलिरहेको छ ।

भौतिक पूर्वाधार बिकास निर्माणसंग प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा बसाइ सराइ गर्नेको संख्या घट्ने अनुमान गरिएपनि जनगणना ०७९ को तथ्यांक अनुसार गण्डकीको राजधानी पोखरामा बसाइँ सरेर आउनेहरुको जनसंख्या बढ्दो छ ।

सुविधा खोज्दै अधिकांश मानिसहरु सहरमा बसाई सर्ने क्रमले गर्दा जनसंख्या बढेको सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।तर, पछिल्ला दिनमा गाउँमा विकासका सबैखालका पूर्वाधार भित्रिएपनि गाउँ छोड्नेको लर्को रोकिएको छैन ।

क्षेत्रफल हिसाबले नेपालकै सबैभन्दा ठूलो पोखरा महानगरपालिकामा गएको १० वर्षमा जनसंख्या १ लाख १० हजारले बढेको छ ।

२०६८ को जनगणनामा यहाँको कुल जनसंख्या ४ लाख २ हजार ९९५ रहेकोमा २०७८ को गणनामा ५ लाख १३ हजार ५०४ पुगेको हो ।

१० वर्षअघि यहाँ १ लाख ५ हजार घरधुरी रहेकोमा बढेर १ लाख ४० हजार पुगेका छन् । सबैभन्दा धेरै जनसंख्या हुने सहरमध्ये काठमाडौंपछि पोखरा बनेको छ ।

गोरखा सदरमुकाम गोरखामा घरधुरी र जनसंख्या दुवै बढेको पाइयो । तनहुँ सदरमुकाम रहेको दमौलीको ब्यास नगरपालिकामा पनि गोरखाकै जस्तै नतिजा छ ।

स्याङ्जाको वालिङमा भने जनसंख्या घट्दा, घरधुरी बढेको छ । यसो हुनुको प्रमुख कारण आन्तरिक बसाइँसराइ नै भएको तथ्यांक कार्यालय पोखराका प्रमुख तथा निर्देशक जग्गुलाल बस्यालले बताए ।

गण्डकीको ११ जिल्ला सदरमुकामहरुमा तीव्र सहरीकरण भए पनि बागलुङ बजारमा जनसंख्या घटेको छ । २०६८ को जनगणनामा बागलुङ बजारमा ५७ हजार ८२३ जनसंख्या रहेकोमा २०७८ को गणनामा करिब १७ सय ब्याक्ति कम भएको देखिन्छ ।

तथ्यांक कार्यालय पोखराले सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार गण्डकीको जनसंख्या २४ लाख ६६ हजार ४२७ रहेको छ ।

तीमध्ये पुरुषको संख्या ११ लाख ७० हजार ८३३ (४७.४७ प्रतिशत) र महिलाको संख्या १२ लाख ९५ हजार ५९४ (५२.५३ प्रतिशत) रहेको छ ।

गण्डकीका ११ जिल्लामध्ये सबैभन्दा बढी कास्कीमा ६ लाख ५१ जना छन् / कास्की पछि धेरै बसोबास भएको जिल्ला नवलपुर र तनहुँ हुन् । प्रदेशमा सबैभन्दा बढी वार्षिक औसत जनसंख्या वृद्धिदर भएको जिल्ला कास्की रहेको छ ।

कास्कीमा १.९० प्रतिशत र सबैभन्दा कम मनाङको माइनस १.२९ वृृद्धिदर छ । सबैभन्दा धेरै जनघनत्व भएको जिल्ला पनि कास्की नै हो । यहाँ २९७ जना प्रति वर्ग किमी रहेको छ ।

सबैभन्दा कम जनसंख्या र जनधनत्व भएको जिल्ला मनाङ हो। मनाङमा ५ हजार ६५८ जनसंख्या रहेको छ । ३ जना प्रति वर्गकिमी जनधनत्व छ ।

गण्डकीमा कुल जनसंख्याको ६२.८ प्रतिशत १५ देखि ५९ वर्ष उमेर समूहका मानिस छन् । हाल १४ वर्षभन्दा कम उमेरका र ६० वर्ष भन्दा माथिल्लो उमेरका जनसंख्या क्रमशः २३.९ र १३.३ प्रतिशत रहेको छ।

नतिजा अनुसार गण्डकीमा ७ लाख ७६ हजार ६८६ घर तथा संरचना छन् । जसमा मुख्यरुपमा आवासको लागि प्रयोग भएका घर ६९.९ प्रतिशत छन् ।